Malutka Brooke tymczasem miała szansę odnaleźć się w Brukseli, gdzie odbywa się właśnie intrygująca wystawa fotografii Controverses. Une histoire juridique et ethique de la photographie (Kontrowersje. Historia prawna i etyczna fotografii) - pokaz kilkudziesięciu zdjęć, które na różne sposoby wstrząsnęły światem. Przypomnijmy - fotografia 10-letniej Brooke Shields, zamówiona przez jej matkę (Garry Gross, Bez tytułu, 1975) - została ocenzurowana na londyńskiej wystawie POP LIFE ze względu na aferę związaną ze sprawą Romana Polańskiego. W Brukseli tymczasem wśród fotografii wojen, terrorów, rewolucji, czystek i głodu zwracają uwagę te związane ze skandalami obyczajowymi - jak właśnie wzmiankowane zdjęcie. Wykonał je Garry Gross w ramach projektu The Woman in the Child, nad którym wtedy pracował. Za sumę 450 dolarów od Playboy Press - partnera projektu - matka Brooke Shields zcedowała na niego wszystkie prawa. W 1981 roku aktorka rozpoczyna batalię o odzyskanie praw do użycia zdjęć i przez wiele lat procesuje się z fotografem z różnym skutkiem. W 1992 roku Richard Price nabywa prawa do zdjęcia od jego autora i wystawia je pod tytułem Spiritual America, czyniąc istotnym nie tylko samą fotografię, ale także kontekst jej rozumienia i znaczenia. Dziś nadal sprawa nie jest jednoznaczna. Charaketrystyczne, że motyw nagiej dziewczynki "prześladuje" bruskelską wystawę cały czas - jest to praktycznie odrębny jej podskórny wątek (a może tylko ja mam takie złudzenia?). Od czasów słynnych fotografii Lewisa Carolla sprawa pozostaje znana - czy starszy mężczyzna (czy oczy satrszego mężczyzny, jakimi patrzy na te ciałka społeczeństwo) mają prawo w majestacie oglądać to, co oglądają i co one właściwie chcą widzieć?

Lewis Carrol, Alicja jako żebrzące dziecko, 1859

 Garry Gross, Bez tytułu, 1975

Irina Ionesco, Eva, Pałac Muchy, 1970

Społeczeństwo napewno nie patrzy na te zdjęcia oczami dzieci. Taka zresztą byłą linia obrony jednej z kontynuatorek prawdziwego "ruchu" w fotografii, rozpoczętego przez zdjęcie Shileds, Maud Hewes. Uznanie, że zdjęcie jest obsceniczne oznaczało by uznanie, że moje dziecięce nagie ciało jest takie - czy to możliwe? Z drugiej strony dlaczego nadeksponuje się ciała dziewczynek? Na wystawie nie było ani jednej fotografii eksploatającej ciało młodego chłopca - jedyna męska nagość pojawiała się na zdjęciu tyłów nagich mężczyzn z Abu Grahib zdominowanych przez strażnika-kobietę i na autoportrecie (także zresztą analnym) Roberta Mappelthrope'a.

 Graham Ovenden, Maud Hewes, 1984

Jock Sturges, Christina, Misty i Alisa, Północna Karolina, 1989 

Annelies Strba, Sonja w kąpieli, 1985

Czy kuratorzy odwzorowali tu nieświadomie swoje przed-sądy widzenia? Nadmiernie skupili się na wizualnej eksploatacji ciała dziewczynki, "naturalizując" te nagość trochę przy okazji? Nie stawiając pytań o sposby widzenia ciała w zależności od wieku i płci.

Mimo wszytsko nagość dziewczynki ma w sobie coś z nadużycia, jest podszyta przemocą, rodzajem przekroczenia. Tak jak na poniższych zdjęciach, które dopowiadają do obrazu tej nagości coś istotnego. Jednak czy skaza nie jest w spojrzeniu? W kulturze, która przyznaje dziewczynkom miejsce bardziej podatne na zranienie, mniej bezpieczne?

Nick Ut, Mała dziewczynka z Trang Bang, Wietnam, 1972 

Anonim, Pogrom, prawdopodobnie we Lwowie, 1941

Mi najbardziej podobała się fotografia wykonana przez dwie małe dziewczynki-spiskowczynie prawie wiek temu, na której ukazuje się jednej z nich wróżka-elf. Fotografia ta, poczytywana za autentyczną, narobiła sporo szumu w epoce. Choć zmarły jako starsze panie, obie do końca utrzymywały, że zdjęcie jest prawdziwe.  Duch Pipii Langstrumpf oraz Leonory Carrington - surrealistycznej autorki powieści o nieposłusznej staruszce z brodą, która płata figle niech opiekuje się ich duszami!

 Frances Griffiths, Wróżka daje kwiat Iris, 1920

Controverses, Le Botanique, Bruksela, 24.09.09 - 3.01.10

 Wszystko wskazuje na to, że do polskiego kompleksu martyrologicznego będzie można wreszcie dopisać nowe orzeźwiajające znaczenie!!! A wszystko za sprawą Piotra Uklańskiego, do którego prac na londyńskiej wystawie POP LIFE, został dopasowany wreszcie odpowiedni termin POLESPLOITATION!!!...

Nie jestem pewna czy jest to tytuł dodany przez samego artystę do serii Untitled, pokazywanej już kiedyś w Wiedniu jak mi się zdaje i do której nawiązywała zeszłoroczna wystawa "Biało-Czerwona" w Nowym Jorku (z daleka pisałam o niej tutaj)? Czy raczej nazwa sali poświęconej Uklańskiemu, w której wystawiani są Naziści i właśnie Untiled, otrzymała taki dodatkowy przydomek od londyńskich kuratorów? W każdym razie CHAPEAU BAS!

 widok wiedeńskiej wystawy na jesieni 2007

opis sali Uklańskiego w Tate Modern prezentującej Nazistów i Untitled 

Polespoloitation albo w moim tłumaczeniu Polskeksploatacja to domena eksploatacji polskich nardowych mitów, ich śmieszności, ograniczenia, ale i dziwnej siły. W dobie, w której Prezydent RP umieszcza na swej stronie internetowej rodzaj Śpiewnika Polskiego, gromadzącego polskie pieśni patriotyczne - nawet te najbardziej kiczowate i ckliwe - pytanie o eksploatację narodwych mitów na przykładzie Polski ma coś na rzeczy! Epigońska poezja romantyczna znowu górą - znowu górą ten wtórny zapiew, którym zalano polskie struny po utracie niepodległości z górą dwa wieki temu. Poczucie krzywdy i brak myślenia formą, dufne przekonanie, że poszkodowanym powinno się zadośćuczynić z urzędu, brak myślenia perspektywicznego i zdolności do samoorganizacji, przerważliwienie i urazowość na własnym tle, niechęć do i zaniechanie konsruktywnego działania - to tylko niektóre aspekty efektu dumnych epigońskich akordów. Jakże żywo brzmiących!

Wystawa "Biało-czerwona" mieszała fragmenty narodowych mitów i szczątki symboli z elementami kultury kibiców, pytając trochę w przestrzeń czy nad tym szałem znaczeń, tak bardzo aktualnym dla nas dzisiaj i tak dobrze opisanym choćby w książce (i filmie!) "Wojna polsko-polska pod flagą biało-czerwoną", ktoś jeszcze panuje? Londyńska wystawa POP LIFE. Sztuka w materialnym świecie śledzi te trendy w sztuce, które - oczywiście od czasów Warhola - poza sztukę wychodzą, a zarazem ją żywią jeszcze mocniej, te trendy sztuki, które romansując z komercją, pornografią, populizmem, koniunkturą, przewiercają zawsze ich znaczenia, choć same ocierają się o mentalną korupcję. Jak sztuka wychodzi z tego bez szwanku? Tylko wracając w domenę sztuki - real pop life jest dobry na romans, nie nadaje się na życie....

rekonstrukacja Pop Shopu Keitha Haringa na londyńskiej wystawie

Naturalnych rozmiarów rzeźby Jeffa Koonsa pokazujące jego stosunek z jego byłą żoną - aktywistką polityczną i aktorką porno - Cicolliną, niezliczone rozmowy i okładki tygodników dokumentujące obecność w mediach Warhola, który "wywiadu nie odmówiłby nawet psu" aż po jego seriiografie z diamentowym pyłem a także kolekcja okładek jego własnego magazynu ... Interview...), Pop Shop Keitha Haringa - kultowego artysty lat 80-tych posługującego się stylem rysunków z metra - czyli otworzony w Nowym Jorku w 1986 roku sklepik z artykułami opatrzonymi "obrendowanym" stylem, fascynująca seria Spiritual America Richarda Prince'a, której sztandarowym przykładem jest fotografia 10-letniej przyszłej aktorki i modelki Brooke Shields*, pozującej w wannie nago i w makijażu, zrobiona przez George'a Grossa, która stała się przyczyną procesu między Shileds a Grossem i powodem obyczajowego skandalu na wielką skalę w USA (Prince najpierw odkupił zdjęcie a potem odsprzedał z wielkim zyskiem jako dzieło-dokument), wyrabiane przez Tracey Emin ubrania na sprzedaż, wzorowane na japońskich managch rzeźby Takashi Murakami - to tylko niektóre przykłady sojuszy a raczej flirtu sztuki z materią i prozą życia, że tak to może w nadmiernym skrócie ujmiemy.

Pośród 17 sal zwraca więc uwagę problem wyzyskiwania przez naród swej własnej martyrologii i rozmiany jej na drobne, co tak dobrze wychwycił w swej sztuce Uklański. Mity na sprzedaż, dobre jak jarmarczny plaster na rany przy byle okazji, tak samo koszmarkowate i przerażające jak osiedle dworków polskich, którego wizja kończy film Żuławskiego ekranizującego Masłowską - to właśnie oblicze polskeksploatacji, czegoś, co robimy sami sobie. Uklański pomimo przesadnej narodowej kolorystki nie tyle nacjonalizuje mity, co je rozdziewicza, odziera czerwień i biel z ich pseudo-świętości, otwiera na nowe znaczenia, w których mogłyby się rozprzestrzenić na nowych zasadach, mniej dusznych, bardziej własnych. A jego miejsca na londyńskiej wystawie pokazuje tylko jak bardzo polski kompleks mógłby się przedzierżgnąć w coś innego, ile drzemie w nim niewykorzystywanej siły.

Warto dodać, że wymowa tego, co piszę, wzmaga się jeszcze przez obecność niezależnej instalacji Mirosława Bałki, która równolegle odbywa się w Tate Modern - The Unilever Series.

 *ostatecznie zdjęcie Brooke Shields na skutek protestów w okresie zatrzymania Polańskiego oskarżonego o pedofilię zostało ocenzurowane i usunięte z Tate Modern, ale miałam okazję widzieć je wczoraj na brukselskiej wystawie...O tym wkrótce!...:)

POP ART. Art in Material World, Tate Modern, Londyn, 1.10.09 - 17.01.10

Mirosław Bałka, The Unilever Series, Tate Modern, Londyn, 13.10.09 - 5.04.10  

http://www.prezydent.pl/nasz-kraj/piesni-patriotyczne/ 

  Gdybym nie padła ofiarą strasznej choroby, która rozłożyła mnie na cały październik (choroby zapewne przeżywa się gorzej w ciąży!...), przerwa, która powstała po ostatnim wpisie na pewno nie wydłużyłaby się w nieskończoność. Chociaż dziwnie to brzmi - od kiedy czuję się lepiej, mam tyle zaległości do nadrobienia, że nie udaje mi się zasiąść do pracy. Poza tym ciągle trzeba przecież wypoczywać...

Jednak tydzień temu w weekend w Paryżu na Saint Germain des Près, płacąc za coś w kiosku spostrzegłam, że tuż przede mną stoi w asyście dwóch młodych chłopców niejaki...Karl Lagerfeld, skądinąd podskórny bohater mojego przedostatniego wpisu (patrz powyżej!). To już naprawdę najwyższy czas, aby wrócić do bloga, pomyślałam. Zwłaszcza, że niedługo będę musiała ogłosić prawdziwą, faktyczną przerwę związaną z urodzinami dziecka (niestety perturbujące są to wydarzenia!!! nie jest łatwo też znaleźć do nich odpowiednich język).

Lagerfeld w kiosku to wszak wielkie prouszenie...:)

Słowem Karl Lagerfeld w swym nienagannym mundurze Karla Lagerfelda - siwy kucyk, okulary słoneczne, żabot, mankiety, rękawiczki, surdut i czarne dżinsy o 18h wykupywał w kiosku nakład jakiejś gazety. Bez wątpienia jest on w tej części Paryża postacią znaną - zaparkowawszy swego hummera niezbyt dokładnie niepoodal kiosku na środku ulicy, zdążył już zainteersować grupę policjantów wypisujących mandat. Jednak przechodnie występowali w jego obronie - "zaraz mu powiemy i odjedzie!" - krzyczeli. Jako kobieta ciężarna przy ladzie, czułam, że tarsuję nieco przejście i utrudniam jeszcze sprawę, więc naprawdę starałam się jak mogłam...choć nie uniknęłam karcącego wzroku, którego można było się domyślić zza ciemnych szkieł...:)

Przypomniało mi to, że - gdyby nie przerwa - stodołę Chanel kontynuować wątek związany z innym stylowym mężczyną, guru mody, który czerpie natchnienie spomiędzy mody i szuki, czyli z Markiem Jacobsem. Podczas ostatniego Tygodnia Mody zdecydowanie forsował on męską spódnicę (przyznaję, że cudowną!) konsekwetnie pojawiając się w niej publicznie - i na pokazie i w telewizji.

Marc Jacobs w męskiej spódnicy po pokazie Louis Vuitton, prêt-à-porter wiosna/lato 2010 miesiąc temu w Paryżu

a oto główna propozycja pokazu Louis Vuitton na przyszłe lato (ocieplenie klimatyczne w modzie!) - wielkie afro XXL transcedujące nie tylko kultury i kontynenty, ale także płcie...:)

www.madame.lefigaro.fr 

 Wczoraj około godziny 14-ej w paryskim Grand Palais odbył się pokaz prêt-à-porter Chanel na wiosnę/lato 2010, który zaskoczył nie tylko rustykalną wizją marki, ale także koncertem na żywo Lilly Allen. Swoisty "nowy romans" między Karlem Lagerfeldem a Lilly Allen trwa od pewnego czasu - brytyjska piosenkarka zostala ambasadorką marki linii nowych toreb Coco Cocoon. Dostałam właśnie do domu katalog - Lilly Allen ustylizowana na Audrey Hepburn nie traci do końca swego nieco off-owego uroku. Okazuje się, że niby to surowa elitarność Chanel i jej glamour dobrze rymuje się z rockowym niewpasowaniem.

Lilly Allen w najświeższym katalogu nowej linii torebek Chanel Coco Cocoon

 Lagerfeld podkreśla, że to Lilly Allen dzisiaj - dziewczyna o prostych korzeniach, która do wszystkiego doszła sama - najlepiej wciela ducha wielkiej Gabrielle. "Ona jest śmieszna" - podkreśla, kwitując pytania o decyzję zatrudnienia jej jako ikony marki. Lilly Allen znana jest z upodobań do torebek 2.55 oraz tiszertów Chanel, ale jej styl (żółtej satynowej sukienki z białymi adidasami) wydawał się daleki od propozycji jednej z najbardziej wyszukanych marek świata. Tymczasem dokonany już wybór wydaje się bardziej niż trafiony. Lagerfeld często podkreśla, że najnudniejsza jest mieszczańska poprawność, która zabija fashion - i to chyba także jest klucz do tego, dlaczego Lilly Allen w Chanel nagle jest tak bardzo do twarzy...

scenografia do pokazu Chanel prêt-à-porter wiosna/lato 2010 - 6 październik 2010 w Grand Palais w Paryżu

Z podobnego zapewne powodu widzowie Paris Fashion Week ujrzeli wczoraj na pokazie Chanel .... ogromną stodołę wypełnioną sianem i otoczoną klepiskiem. Nie tyle country, co rustykalność, ale nie tyle bukoliki, co ekologia. Lagerfeld podkreśla, że w czasach, gdy tyle mówi się o ekologii i on chciał dorzucić dwój modowy twist, nawet jeśli "adepci ekologii nie są doskonali..." (pod względem stylu?).... 

 koncert Lilly Allen towarzyszący pokazowi

Jedna z propozycji Chanel na lato przyszłego roku - koszyk zamaist kultowej torebki

Pod dachem stodoły z symbolem marki Lilly Allen wykonała piosenkę "Not Fair". Defilujące modelki prezentowały wieczną, nienaganną elegancję Coco i Karla, podszytą czymś bukolicznym - drewniaki zamiast szpilek, koszyczek zamiast kultowej torebki. Dzisiaj we Francji na ekrany kin wszedł głośny już film zrobiony przez słynnego francuskiego ekologa Nicolasa Hulot "Syndrom Titanica" - po raz pierwszy łączy on wyraźnie dyskurs ekologiczny z gloablnie ujętą sytuacją ludzności, mieszkającej na całym świecie. Ekologia przestaje być abstrakcyjnym myśleniem o lodowcach i rozumianej jako przyroda naturze, a zaczyna dotyczyć także natury między-kontynentalnych, międzynarodwych i międzyludzkich relacji. Nie trzeba się zastnawiać wiele, by stwierdzić, że rzeczywiście coś w tym jest "not fair"... 

A oto rodzaj zapisu "nowego romansu" Lagerfelda i Allen - materiał z ich sesji zdjęciowej dla aktualnego numeru francuskiego "Elle"

www.elle.fr

www.chanel.com 

POST TEN DEDYKUJĘ BARTOSZOWI KUSTOSZOWI LECHOWI :)

 Jeśli chodzi o polskie malarstwo, macierzyństwo kojarzy nam się chyba najbardziej ze słynnym obrazem Stanisława Wyspiańskiego karmiącej matki, na którym cały majestat i instytucja wręcz macierzyństwa utrwalona została w swoistej aureoli... Towarzyszy jej rodzaj tajemnicy, aury fetyszu, czegoś odrębnego i niepoznanego. Ten rodzaj wtajemniczenia, który odsyła kobiety w stronę natury, czyniąc z mężczyzn niemych i bezradnych widzów (choć to oni często są autorami przedstawienia) - po stronie kultury. O macierzyństwie nic więcej mężczyzna powiedzieć nie może... 

Edward Dwurnik, Sindisiwe, 2005 

Edward Dwurnik, Andrzej P, 2005

Ciekawie zobaczyć w tym kontekście serię prac Edwarda Dwurnika poświęconą kobietom w ciąży. Oczywiście mamy tu do czynienia z przekroczeniem paradygmatu modernizmu, ale co ciekawe na internetowej stronie artysty portrety te poprzelatane są aktami nagich mężczyzn. Ma się wrażenie, że tak wyraźnia (i subwersywna) cielesność ciężarnych kobiet "ubiera" w ciało również mężczyzn. Zwłaszcza, że pojawiają się także portrety nagich par (w ciąży).

 Edward Dwurnik, Ksawery, 2004

Edward Dwurnik, Magda, 2007

Dziś wiadomo, że każde przedstawienie jest kulturowe, a tym bardziej to, które odsyła kobiety w stronę natury. Natura i kultura podobnie jak to, co męskie i to, co kobiece - nie da się wyraźnie oddzielić ani poukładać w kategorie. Tu sugerują prace Dwurnika - ich bohaterami jest nie tyle podmiotowość, co ciało. Ciało wyemancypowane, które należy do mnie, ale czy jest moje?  

 Edward Dwurnik, Ania i Wojciech Borowscy z Helenką, 2007

 Edward Dwurnik, Babaryba, 2006

Fascynująca jest praca ciała, którą wychwytują ruchy pędzla "omiatające" wypukły brzuch. To ciało fabryka, ciało-mięso odsyła nas do czegoś od nas wcześniejszego, jakiegoś rodzaju pierwotnej pra-materii, materialnego zaplecza życia. Bycie jest przede wszystkim cielesne, ale w zupełnie zapomniany sposób. Mam wrażenie, że te obrazy uchylają kody wpisywania znaczenia w nagie ciało. Ciało ciężarne chwycone jest tu poza tradycyjnym pradygmatem: seksualne kontra macierzyńskie (czyli, że to, co macierzyńskiej nie jest seksualne - jako uświęcone - i na odwrót). Macierzyństwo jest częścią seksualności. Poza seksualną fetyszyzacją, poza edypalnym zredukowaniem sfery seksualnej do genitaliów, poza uświęcaniem w kobiecie tej części (macierzyńskiej), która sztucznie miałaby seksualna nie być, prace Dwurnika tworzą własny kod znaczeniowy.  

 Edward Dwurnik, Hadi, 2004

 Edward Dwurnik, Zuzanna i mama Agnieszka, 2005

Edward Dwurnik, Marek W, 2005

Ciało (moje własne) w ciąży jest podobnie obce (i moje) jak moje własne ciało w pożądaniu. Te dwie energie namiętności są do złudzenia podobne, choć tak wiele zrobiono, by je oddzielić.   

U Dwurnika ciało nie jest subtelne ani eteryczne. Ciąży ku ziemii, ale zarazem triumfuje. Jego kolor bywa ciemny, zabrudzony tak, jak jego seksualność, ale w jakiejś wczesnej, pierwotnej (i niewinnej?) wersji. To ciało stoi po stronie przyjemności i afirmacji, nie będącej (oglądaną) estetyczną idealizacją, ale raczej czutą od środka radością przeżycia. Nie ma większej obecności ciała chyba prócz immanentnego doznania seksualności w danej chwili, lub podobnie doznania i przeżywania ciąży. Ciąży jako fenomenu indywiDUALIZMU - bycia sobą i nie sobą, udostępnienia i poczucia zawładnięcia, radości i przerażenia, pustki i pełni, obcowania z fenomenem życia, które choć moje, do mnie nie należy...

Doświadczenie bycia sobą i nie sobą w tym stanie najsilniej dominowało mnie, gdy sama zgodziłam się pozować do ciężarnej serii. Wbrew przyjętym tradcyjnym wyobrażeniom ciąża nie jest stanem pasywnym (wielkim odkryciem było dla mnie zrozumienie, że płód a potem dziecko znajdują się cały czas w ruchu i to w akrobatycznym w ruchu. "W brzuchu jest super dyskoteka" - mówiła lekarka - "break dance i dirty dancing bez przerwy"). Zastnawiałam się co z tej nie-pasywności przedostanie się do obrazu. Do dzisiaj nie wiem czy jestem na nim sobą czy nie? Z wrażenia siły, którą chciałam emanować, została jakby raczej wątpliwość (którą także kocham, może nawet bardziej - jest prawdziwsza...).

Edward Dwurnik, Agata i Pomme, 2009

Zdecydowałam, że najlepiej poprosić o komentarze do tego obrazu wielu przyjaciół (przez maila i na Facebooku). Oto one:

    Pewnego razu Pippi Langstrump siedziała bardzo dumna i zamyślona na swoim ganku w willi Śmiesznotce, a kiedy przyszli do niej Annika i Tommy, wykrzyknęła: "I pomysleć tylko, że to j a je znalazłam. Ja, a nie kto inny!!!". "Co znalazłaś?" - zapytali. "Nowe słowo, supernadzywczajne słowo, jedno z najlepszych jakie znam: spunk!!!"

Spunk! to także tytuł i temat kolejnej sierpniowej wersji mojej gablotki w warszawskim Saturatorze, która...zaczęła sie od parasolki i która od prawie już roku zmienia się podczas każdego kolejnego mojego pobytu w Polsce (to czwarta i ostatnia edycja gablotki póki co, z pewnością ostatnia także na rok 2009...).

Saturator i ja, Spunk, gablotka sosnowa, złocona, parasolka Burberry oraz pokrowiec, cukierki gumowe, broszka z kameą, różowy trampek dziecięcy (0-3miesiące), naszyjnik z wizerunkiem skarabeusza na wzór starożytnego, buteleczka, sperma, punkowa różowa pieszczocha (prezent od Jenifer Ramme), fotografia Pippi Langstrump, wisiorek z podobizną pantery, figurka z weselnego tortu, zabawka dekoracyjna, dwie różnokolorowe lampki grzybki

Cały rozdzialik opowiadania pt. "Pippi znajduje spunka" zamieszczony w tomie "Pippi na Południowym Pacyfiku" autorstwa oczywiście Astrid Lindgren kontynuuje historię kłopotów związanych z wynalezieniem nowego słowa. Co ono oznacza? Czy da się to ustalić poprzez jego brzmienie? Czy może musimy się umówić co do jego znaczenia? Co jest pierwsze: rzecz czy słowo (czy słowo stało się ciałem, czy odwrotnie ciało słowem?)? Niezmordowana Pippi nie spocznie zanim nie wyczerpie wszystkich możliwości. Po wizycie w cukierni, sklepie żelaznym, u doktora i znajomych pań (oczywiście skokiem z rynny na parapet...), gdzie supernadzwyczajna dziewczynka próbuje podstępem, fortelem, zaskoczeniem a to spróbować spunka ("czy on jest smaczny?"), a to go dotknąć ("nie ma Pan czegoś takiego"), a to na niego zachorować ("boję się, że dostałam spunka. Ciało mnie całe swędzi i oczy mam całkiem zamknięte jak śpię i czułam się niezbyt dobrze po zjedzeniu talerza pasty do butów z mlekiem"...), następuje jednak kapitulacja.

Nie wiadomo co oznacza spunk, wiadomo tylko, że jest słowem. "Ludzie są dziwni" - wzdycha Pippi - "I pomyśleć tylko, jakie wynajdują słowa! Balia albo zatyczka albo sznurowadło i absolutnie nikt nie może zrozumieć, skąd oni je wzięli. Ale spunk - takie naprawdę dobre słowo - tego po prostu nie postarali się wynaleźć. Co za szczęście, że ja na nie wpadłam!" W filmowej wersji przygód szwedzka bohaterka pdosumowuje  swoje znalezisko jeszcze dosadniej: "Jakie to szczęście, że na nie wpadłam. Takie ładne słowo! I pomysleć tylko, że gdyby nie ja, być może by się na zawsze zgubiło..."

Dla pary norweskich filozofów Jorgena Gaare i Oysteina Sjaastada, autorów książki "Pippi i Sokrates", zasada postępowania Pippi przypomina najlepsze tradycje starożytnej filozofii. To Heraklit reprezentował naturalistyczne stanowisko w teorii języka: gdy wsłuchujemy się w słowo ujawnia się nam jego znaczenie. Przeciwstawna mu teoria podkreśla arbitralny i przypadkowy czyli konwencjonalny (umowny) związek między pojęciem a rzeczą. Poszukiwania Pippi oscylują między tymi dwoma stanowiskami, ale podobnie jak Wittgenstein, Pippi podkreśla konieczność doświadczenia słowa w kontekście jego użycia. Najpierw wypróbowuje ona tupanie w błocie, ale to, co się rozlega przypomina bardziej "ćliiip" niż "spunk"...Potem wyrusza do miasta uzbrojona w złotą monetę ("Spunk to brzmi jak coś kosztownego"...) i rozpoczyna prawdziwe polowanie na znaczenie.

Polowanie na znaczenie, które spełza na niczym. Mimo wszelkich wysiłków nie udaje sie ustalić co oznacza "spunk". Po powrocie do do domu Pippi, Annika i Tommy natykają się na małego chrabąszcza, który pełzł po ścieżce. "Na twarzy Pippi rozlał się błogi uśmiech: Wiem - powiedziała - To spunk"....

Dla norweskich filozofów Pippi w charakterze i rozmachu swych poszukiwań sięga dużo dalej niż po próbę ustalenia znaczenia jednego słowa. Pippi zajmuje się tak naprawdę tym jak powstają słowa i znaczenia, w jaki sposób używamy języka i jaka jest jego głębinowa natura (głębinowa natura jego powstawania, głębinowa natura rzeczy). W tym zamiarze Pippi przypomina jeden z dialogów Platona Kratylos, w którym Sokrates wystawia na próbę argumenty zarówno naturalistów jak i konwencjonalistów. Okazuje się, że związek między słowem i znaczeniem jest dużo bardziej złożony, niż zakładałaby to z osobna każda z obu teorii. Jednak mogą się one złożyć na nadrzędną teorię języka. Wiara Pippi, że można znaleźć znaczenie słowa, wsłuchując się w nie, podobnie spełza na niczym. Jednak to dzięki tej wierze Pippi w końcu wie czym jest spunk, jeśli ma go przed nosem. Sokrates w dialogu Platona twierdzi, że choć słowo nie zawiera swego znaczenia naturalnie, to jednak poszczególne dźwięki - głoski - są nośnikami znaczenia ("r" niesie w sobie wibrację, "s" szum itd.). I tak jak malarz maluje obraz kolorami, tak ten, kto używa języka "maluje" słowa i tworzy znaczenia przy pomocy dźwięków. Nazwa jest obrazem dwuznacznym, w którym w przybliżeniu ujawnia się istota rzeczy. Platon jest reprezentantem symbolistycznego poglądu na język: znaczenie powstaje między konwencją znaku jak i jego naturalistyczną pełnią znaczeniową. Pod koniec dialogu Sokrates twierdzi, że każdy użytkownik języka właściwie tworzy nazwy.

Jednak znaleziony przez Pippi spunk, który jest zielono-turkusowym chrabąszczem - ma jeszcze inną nazwę: skarabeusz. W starożytnym Egipcie skarabeusz był jednym z najsilniejszych symboli religijnych. Niezmordowanie toczył on swą kulę nawozu aż pod ziemię, tak jak słońce toczy się codziennie po niebie (Egipcjanie myśleli, że toczy je właśnie wielki żuk). Cykl życiowy skarabeusza odzwierciedla wielki cykl życia w naturze, codzienne odradzanie się słońca i zmartwychwstanie człowieka do życia wiecznego. Egipskie słowo oznaczające skarabeusza to khaper oznaczające także istnienie, stawanie się, tworzenie (hieroglif o tym znaczeniu przedstawiał symbol żuka). "Skarabeusz sam był miesterium stawania się i odradzania" - czytamy w "Pippi i Sokrates".

To właśnie amulet w kształcie skarabeusza wkładano na piersi zmarłego, miał być ważony zamiast serca na sądzie pozagrobowym. Spunk, skarabeusz jest więc symbolem wrażliwości językowej Pippi, która wykazuje się niejednokrotnie wiedzą o starożytnym Egipcie. To słowo wzniosłe i trywialne zarazem cieszy się również "wiecznym życiem" jako symbol. Jest jak obraz o podwójnym znaczeniu - z naszego przemijającego świata i z zaświatów idei. Żywa istota, którą jako odpowiedź na pytanie o swe nowonarodzone słowo, znalazła Pippi, jest istotą samego słowa właśnie.

Słowo spunk ma także swoje uznane znaczenie w języku angielskim. Może oznaczać "odwagę, gniew" a w sensie slangowego wulgaryzmu "sperma, nasienie"... Wedle cytowanych już filozofów Logos spermatikos (życiodajne, rozmnażające się słowo) było podstawowym pojęciem stoików, szkoły filozoficznej, która pojawiła się w Atenach sto lat po Sokratesie i kwitła potem w Rzymie (greckie słowo sperma oznacza ziarno siewne). Nauka stoików bazowała na słowie, w którym wszystko jest zawarte i z którego wszystko bierze początek, podczas, gdy świat nieustannie się odradza i przemienia. I takie oto słowo znajduje Pippi w swoim spunku-życidajnym nasieniu-skarabeuszu. Warto podkreślić, że przyjęta przez nią metoda "polowania na znaczenie" nie prowadzi do ograniczenia pola znaczeniowego, lecz umożliwia zrozumienie nieskończonego i niepojmowalnego znaczenia... Norwescy filozofowie podsumowują: "Pippi rozpoznaje istotę spunka w świętym skarabeuszu, któy jest jednocześnie Logos Spermatikos, życidajnym Słowem: misterium nieskończoności i praprzyczyny, zamkniętym w nędznym żuczku."

Dla mnie prywatnie ciekawe jest też podobieństwo spunka do wyrazu "punk" oznaczającego "śmieć", ale także symbol buntu oraz obyczajowej i estetycznej rewolty. Pippi jest punkową dziewczynką w tym sensie, ma także wiele cech kobiety surrealistycznej (być może sama figura Pippi jako bohaterki - jej niesubordynacja i inwencja - bez surrealizmu i jego wstrząsania znaczeniami, nie była by możliwa)...

    ps. a najważniejsze to, że pomysł tej gablotki ("jak dobrze, że się znalazł, że do mnie przyszedł, gdyż inaczej może przepadł by na wieki"...) pojawił się w mojej głowie po tym jak już "przyszło" do mnie imię dla mojej jeszcze nie narodzonej córki i zanim wiedziałam, że jestem w ciąży (ciąża to zresztą powód, z powodu którego blog przed wakacjami miał dużo rzadsze wpisy...). Zastanawiałam się jednak - czy to imię wyda mi się nadal aktualne, gdy moja córka już się urodzi? Co było pierwsze: nazwa przywołała rzecz czy odwrotnie? Nie wspominając już o tym ile w "misterium" ciąży jest symboliki z wiecznego odradzania się życia mimo przemian...I pomimo słów...

Spunk, Saturator ul 11 Listopada 22, Warszawa

Astrid Lingren, Pippi znajduje spunka [w:] Pippi na Południowym Pacyfiku, tłum. T.Chłąopowska, Nasza Księgarnia, 2004

Jorgen Gaare i Oysten Sjaastad, O "spunku" i języku [w:] Pippi i Sokrates. Filozoficzne wędrówki po świecie Astrid Lingren, tłum. I.Zimnicka, Jacek Santorski i Co, 2002 

Za pomoc w realizacji gablotki dziękuję Krzysiowi.

Oraz - SATURATORLOVE....:)

   W pierwszej połowie września w Brukseli odbył się znamienny wernisaż związany z polskim designem. Coroczny belgijski festiwal September Design ma swoich fanów, w tym roku polecał go paryski Vogue, który z tego powodu zrobił cały materiał o Brukseli jako na nowo stylowym mieście. Jedna z imprez otwierających festiwal, w bardzo prestiżowej galerii Pierre'a Bergé mieszczącej się na starym zabytkowym placu Grand Sablon, był właśnie polski wernisaż.

 Aze Design, Messy Tablecloth

Moomoo Architects, QooQoo Lamp 

A oto parę migawek wernisażowych:

widoczna praca Bogdana Kossaka, Otoczaki

Jego kuratorzy Agnieszka Jacobson-Cielecka i Paweł Grobelny podkreślali, że z jednej strony chcieli zaznaczyć uniwersalność polskiego projektowania, ale także jego partykularność. Polscy designerzy są dobrze wykształceni i otwarci na świat, mogą projektowac wszędzie (ci biorący udział w Warszawie mają średnio ok.30 lat). Z drugiej strony nie mają dostępu do najnowszych technologii i materiałów. Furtką więc stał się folklor - na nowo przemyślana ludowość. Wystawa bazuje więc na swej pierwszej wersji pokazanej w Muzeum Regionalnym w Stalowej Woli, gdzie wydobyto związki między nowoczesnycm polskim designem i folklorem.

 Agnieszka Czop, Wycinanka

Kosmos Projekt, Radio

przy krzesłach na biegunach Poor Design

Puff-Buff Design, Lullaby Lamp 

 Lucyna Mizera, dyrektor Muzeum Regionalnego w Stalowej Woli

kuratorzy wystawy Agnieszka Jacobson-Cielecka i Paweł Grobelny

budynek galerii Pierre'a Bergé

Ten mariaż jest chyba póki co rzeczywiście najsilniejszą polską tradycją. Jego korzenie sięgają dwudziestolecia międzywojennego, gdzie korzystanie z folkloru (także w sztuce) było modą, ekscesem, nowatorstwem. Po wojnie stało się ideologicznym przykazaniem. Dziś bez wątpienia Cepelia z jednej strony może być sezamem dla wyobraźni, ale z drugiej więzieniem. Inną sprawą jest geograficzna percepcja - najważniejsze by grać podmiotowo w kalejdoskop odbioru jaki Zachód narzuca wschodniemu egzotyzmowi. Osobiście nie jestem fanką ludowości, ale wiele z tych projektów naprawdę broni się sama. Oceńcie sami! 

 Poor Design, Portable USB

Agnieszka Bar, Group Vase

Karina Marusińska, Ogryzki

Z drugiej strony wyobrażam sobie takie możliwe przewartościowanie dziedzictwa folkloru, w którym jako historyczna część modernizmu, odkryje on przed nami jeszcze inne zgoła nieprzewidziane znaczenia (folklor ponowoczesny a ekologia, bionic design, folklor a rozumienie Innego i procesów kolonizacji, itd...)!!!...:)

Właśnie, unpolished!

Karina Marusińska, Półprodukt

Unpolished. Yound Design from Poland, September Design, Galerie Pierre Bergé & Associés, Grand Sablon 10, Bruxelles, 11.09-2.10.2009  

 Chciałabym przywołać tekst, który napisałam niedawno z okazji wystawy Zuzy Krajewskiej i Bartka Wieczorka, prezentującej fotografie sfeminizowanych chłopców. Spojrzałam na nie przez pryzmat glamouru i pytania czy glamour jest kobiecy czy też męski i o co tu chodzi. Wedle słowników brytyjskich "glamour" jest cechą specyficznie kobiecą, więc na jakich zasadach można go wpisać w męskie ciało? Gdyż okazuje się, że można...

Zuzanna Krajewska/Bartek Wieczorek, Cyryl, 2008

Mężczyzna czy chłopiec, który chce wystąpić "w glamourze" musi więc zawiązać jakis rodzaj paktu z kobiecością. Jak pokazuje historia kina holywwoodzkiego oraz historia sceny muzycznej - tak się właśnie dzieje. Showbuissnes jest wyraźnie transwestycki i przesuwa granice wyobraźni masowych konsumentów. Co nowego wnosi figura drag queen i jej glamour do naszych wyobrażeń o płci?

Zuzanna Krajewska/Bartek Wieczorek, Bartek (My byfriend is prettier than me), 2007

Wedle Judith Butler drag queen odsyła nas do naszej własnej melancholii, czyli niedkończonej pracy żałoby (żałoby, która nie może się dokonać) z powodu odcięcia się od możliwości pożądania własnej płci. W kobiecym chłopcu opłakuję więc te wszystkie kobiety, których nigdy nie będę już pożądać. Dlatego tak przykuwa on moją uwagę, dlatego tak mnie intryguje.

Zuzanna Krajewska/Bartek Wieczorek, Maciek, Jadłodajnia Filozficzna, Poland, 2008

Znamienne, że na fotografiach Krajewskiej i Wieczorka w obrębie jednej płci, widzimy właśnie "tę płeć, która nie jest jedną ( w jednej)". Każdy z prezentowanych mężczyzn i chłopców jest jakby innej płci - różnice (także płci) się multiplikują i mnożą. POdważa to tradcyjny totalitaryzm genderowy, a w bohaterach zdjęć widzimy rodzaj romantycznych dysydentów istniejącego porządku. W historii poslkich sposbów pokazywania męskiego ciała jest to bardzo wywrotowe!

Zuzanna Krajewska/Bartek Wieczorek, Peal and Wojtek moth before leaving Warsaw for good, 2008

Zwraca uwagę też układ Krajewska/Wieczorek - który jest duetem zawodowym i prywatnym. Jego męska połowa (i jej nagość) staje się kilkakrotnie tematem przedstawienia. W ten sposób zostaje odwrócony mit Pigmaliona, który często zarządzał tradycjami kobiecego aktu w histroii (to mężczyzna stwarza kobietę i najczęściej przedmiotowy sposób widzenia jej ciała). Może dzięki temu mężczyźni na tej serii zdjęć są tak podmiotowi?...

 Więcej czytaj na stronach Obiegu - oto cały tekst.

Zuzanna Krajewska/Bartek Wieczorek, I just want to see the boy happy, BWA, Wrocław, 23.05-14.06.2009 

 Po wersalskim pokazie Jeffa Koonsa, godnym Króla Słońca, na jesieni ubiegłego roku w Paryżu, londyńska wystawa (która zakończyła się tydzień temu) wydaje się skromna, i powściągliwa, bardziej melancholijna. Jedno jest pewne - bez wątpienia festiwal amerykańskiego artysty w Europie trwa - po  głośnych wystawach w Berlinie i w Paryżu właśnie, pierwsza duża ekspozycja w publicznej galerii w Londynie.

Jeff Koons, Dogpool (Logs), 2003-08

Najlepiej zarabiający z żyjących artystów zajmuje się obsesjami współczesnego społeczeństwa jak konsumeryzm i materializm, ale także - bardziej perwersyjnie - eksponuje także takie tematy jak dzieciństwo i seksualność. Jego ciężkie rzeźby wykonane z polichromowanego aluminium do złudzenia przypominają lekkie, dziecinne, dmuchane zabawki. W Londynie zestawione są często z "porno-szykiem" obnażonego kobiecego ciała. Pseudo-dziecinna mentalność i kobieca nagość towarzyszą nam na codzień stale np. w reklamie. Udziecinnianie i manipulowanie kosumenta sprzyja skuteczności wzbudzania w nim pragnienia. Z drugiej strony dlaczego ta dziecinna pre-edypalna utopia, w której spełnienie jest możliwe a seksualny zakaz jeszcze się nie pojawia, jest taka atrakcyjna?

Jeff Koons, Hook, olej na płótnie, 2003

Jeff Koons, Elvis, olej na płótnie, 2003 (fragment)

Seria Popeye nawiązuje do popularnego amerykańskiego komiksu, opowiadającego dzieje porywczego kapitana o dobrym sercu Popeya i jego narzeczonej Olive Oyl (Oliwki Olejek). Komiks powstał w 1929 roku i odczytywano go jako opdowiedź na Wielki Kryzys. Na trudy i niesprawiedliwość tego okresu pokrzepieniem mogło być przesłanie Popeya, skrywające pod warstwą komiksu, wezwanie do przetrwania. Powtórka z Popeya w wersji Koonsa pobrzmiewa jakże aktualnie i dzisiaj.  

Jeff Koons, Popeye, olej na płótnie, 2003

 Dmuchane zabawki, które inspirują Koonsa, widzimy z reguły w "beztroskich" sytuacjach na plaży i basenie (bawią się nimi w równym stopniu dorośli i dzieci...). Tutaj ustawione są w zadziwiających konfiguracjach akrobatycznych w towarzystwie przedmiotów, które też mogą pojawić się na plaży jak metalowe kosze czy krzesła lub po prostu przedmiotów codziennego użytku. Prócz jednak Popeyowo-Koonsowej powtórki z zachęty do akrobatycznych trudów osiągnia równowagi w chwilach kryzysu (nie tylko przecież ekonomicznego), ja widzę w tym także aluzję do książki Rolanda Barthesa "Mitologie".

Jeff Koons, Acrobat, 2003-09

Jeff Koons, Seal Walrus (Chairs), 2003-09

 Jeff Koons, Dolphin, 2002

Jeff Koons, Catterpilar Ladder, 2003

Powstała ona w latach 50-tych i opowiadała o narodzinach społeczeństwa dobrobytu i masowej konsumpcji, społeczeństwa które na piedestale stawia hamburgera...I jego mitologię. Która zastępuje inne, dawne mity (wobec groźby wyparcia kultury zdominowanej postawą buntu przez kulturę  jako rozrywkę i show proponował "bunt intymny", atopię, swoisty brak miejsca wobec mieszczańskiej normy, która mistyfikacje podaje za naturę.). Dla mnie E-Popeye Koonsa w podobnym nurcie próbują tworzyć epopeję przedmiotu i jej znaczenia: przedmiot i jego nieograniczny wpływ na marzenia (jego zdolność tworzenia mitów i przywracania utopii przeszłości), konsumencki regers jako próbę przetrwania w epopeji dorosłości, poczucie melancholii i utraty, która towarzyszy materialnym wartościom, "perwersyjność" niewinnych pragnień, konserwującą radość dziecinności i czasami kiczu, która pozwala przetrwać.

Warto tu zwrócić także uwagę nie tylko na inspirację Duchampem, ale także Salvadorem Dali, którego Koons spotkał w młodości i którego uwielbia. Wąsy, ujęte fetyszystycznie jak i cytat z homara (słynny Lobster Telephone Dalego) są tego dowodem.

Jeff Koons, Moustache, 2003

Jeff Koons, Seal Walrus Trashcans, 2003

Jednak wymowa tych E-Popeyi tym razem jest inna od triumfu, który można było zobaczyć w Wersalu (zamieszczam tu kilka zdjęć z paryskiej wystawy, które nigdy jeszcze nie znalazły się w blogu). Zresztą wystawę Koonsa zdominowała wielka francuska dyskusja czy artysta sprofanował Wersal swoimi ikonami popu czy nie... Bla, bla, bla. W końcu Wersal, sam w sobie, jest uosobieniem uwznioślonego kiczu, i to także bez Koonsa... Z wielkiej narodowej debaty amerykański artysta wyszedł obronną ręką - jego wystawa okazała się triumfem sztuki współczesnej, a także triumfem sprzymierzonego z nią wersalskiego rozmachu, przekory, przesady, pomimo kryzysu...

Koons w Wersalu, Lobster, 2003

 Koons w Wersalu, Ludwik XIV, 1986

 Koons w Wersalu, Bear and Policeman, 1988,

 Koons w Wersalu, Chainlink, 2003-2008 

Koons w Wersalu, Split-Rocker 2000, 2008 (monumentalna rzeźba kwiatowa w ogrodach)

 Koons w Wersalu, Michael Jackson and Bubbles, 1988

Na wielkim przyjęciu Koons stanął obok Sophii Coppoli i jadł wyszukane ciasteczka wraz z Marią-Antoniną jako zepsutą kalifornijską nastolatką w wydaniu Kirsten Dunst. Tym razem jest już trochę jakby po balu - małe przebudzenie, nostalgia i wspomnienie dorodnej utopii. Szkoda tylko (tym lepiej!!!), że w sumie nie wiadomo które z tych uczuć jest lepsze?...

 Jeff Koons, Puppy (Vase), 1998, limitowana edycja 3000 sztuk (do kupienia w Serpentine Gallery za 5.290 funtów)  

Jeff Koons, Popeye Series, 2.07-13.09.2009, Serpentine Gallery, London

 Belgijski kreator osiadły w Paryżu, którego tożsamość należy rozumieć kolektywnie Martin Margiela, a właściwie Maison Martin Margiela (Dom Martin Margiela) przedstawił niedawno pierwsze propozycje swej kolekcji linii dla domu. Maison Martin Margiela to specyficzne rozumienie posłannictwa kreacji w modzie - anonimowość twórców, białe fartuchy sprzedawców, biała metka odznaczająca się z zewnątrz na ubraniu tylko czterem rogami białej fastrygi i odważne, kontrowersyjne, de-konstrukcyjne projekty (więcej?...odsyłam do jednego  i drugiego z dawnych postów). Atmosferę i "domową" filozofię marki ( bo bez wątpienia jest to dom archetypalny, filozoficzny lub poetycki) oddaje wystrój jej butików, jak na przykład tego w Brukseli:

 wnętrze butiku Maison Martin Margiela w Brukseli

 wnętrze butiku Maison Martin Margiela w Brukseli

 wnętrze butiku Maison Martin Margiela w Brukseli

 Okno Maison Martin Margiela w Brukseli z napisem *Metka całkiem biała

 Wystawa Maison Martin Margiela w Brukseli z cytatem "Sny to klucze do wyjścia z samych siebie"....

 Margiela Home zaś to przestrzeń czysta i jasna, ale nasycona emocjami, skojarzeniami, grą pamięci i formy, wyobrażeniami z przyszłości i wspomnieniami z dzieciństwa... 

 Margiela Home w Mediolanie w kwietniu 2009

 Kto z nas nie fantazjował nigdy o lampie z butelki?

 Margiela Home w Mediolanie w kwietniu 2009

Czy można napić się światła, czy napój (woda, wino?) może oświecać? Czy jestem samotna czy tylko spóźniona i który to rocznik (butelki?)? Walizki pełne białych kartek, tak jak nie wysłane listy. Kartki zakorkowane na zawsze w butelkach. Zapalam światło i zapominam. Ale gdy gaszę, czytem te listy... Odpalam je jak świece, za pamięć. Nie próbuję rozumieć, choć może jedno jest pewne. Przez moje wnętrza płynie jasna fala, rodzaj strumienia dziecinnego scala mój wczesny dom i moją młodość. Zwłaszcza, gdy jestem bezpieczna. Chwiejnie bezpieczna. Planuję dalej tak tęsknić, zawsze.

Margiela Home w Mediolanie w kwietniu 2009

www.myspace.com/martinmargielabruxelles.