Blog > Komentarze do wpisu
Freud i fashion: surrealizm i design w V&A Museum

 Londynski weekend to istne szalenstwo - w tym kolejnym "polskim" (po Brukseli) mieście aż huczy od jakieś nowej dynamiki, rozmachu, groąca i zmęczenia, które nie daje zasypiać! Boskie Chelsea i Kensington, boski Trafalgar Square i boskie muzea i wystawy, oblegane przez kolejki zwiedzających i obsługiwane przez polskich strażniczki i strażników (wraz z kartą prasową w tłumie daje to pozycję korzystnie :) uprzywilejowaną ...).

Rene Magritte, Reprodukcja zakazana, 1937

Rene Magritte, Czerwony model, 1937 (Magritte o swym obrazie: "unia ludzkiej stopy i zwierzęcej skóry pokazuje w istocie montrualność tego zwyczaju")

Salvador Dali, Owce, akwarela na papierze, 1942

Blisko 300 przedmiotów przynależących do kierunku surrealizmu pokazuje wystawa Surreal things w Victoria and Albert Musuem w Londynie. W zupełnie nowy sposób w teatralnej scenografii najdziwniejsze obiekty, w znacznej części dobrze znajome, wskazują w jaki sposób Salvador Dali, Max Ernst, Rene Magritte, Juan Miro, Meret Openheim czy Giorgio de Chirico "flirtowali" ze światem dekoracji wnętrz, reklamy, filmu, kolorowych pism, tendencji stylistycznych epoki, wyznaczając estetyczne horyzonty do dzisiaj. Jest to pierwsza na świecie i na taką skalę wystawa, dotykająca tematu nieco zmarginalizowanego przez historię sztuki.

Salvador Dali, Homar Telefon, 1938

Okazuje się, że podobnie jak romantyzm był pierwszą nowożytną epoką, która prócz kierunków esteycznych wyznaczyła także styl życia (czyli lifestyle jak można by powiedzieć), surrealizm, z niespotykaną dotąd siłą jak na kierunek artystyczny zawładnął dziedzinami sobie pokrewnymi. Zrodzony z idoelogii Karola Marxa i psychanalizy Freuda surrealizm wedle Andre Bretona miał być ruchem radykalnym politycznie, który zmienia oblicze świata.

Salvador Dali, Wenus z Milo z szufladkami, 1936/64

W latach 30-tych jego wpływ na projekty wnętrz, przedmiotów codziennego użytku, scenografii teatralnych i mody okazał się niezwykle silny. Asymilacja surrealistów w świat komerycjnych działan była przez jednych celebrowana przez innych zaś atakowana za zadradę założen politycznych. Jednak surrealistyczne tematy i metody wizualne były zbyt adekwatne by zdominować tendencje estetyczne nowoczesności, a sami surrealiści chcąc nie chcąc stawali się designerami.

Elsa Schiaparelli i Salvador Dali, Buto-kapelusz (Shoe Hat),1937

Surrealistyczny przedmiot - jedna z najważniejszych obsesji twórczych ruchu miała naraz podkreślać wygody i pradoksy życia w nowoczesności. Dali w 1940 roku zasłynął deklaracją, która jest mottem londynskiej wystawy: "Staram się tworzyć fanastyczne przedmioty, magiczne rzeczy jak ze snu. Świat potrzebuje więcej fantazji. Nasza cywlizacja stała się zbyt mechaniczna. Możemy stworzyć fanastyczną rzeczywistość, jest ona bardziej realna niż ta, w której żyjemy." Tym samym Dali wskazał konieczność zaanagażowania w świat materialny i w świat materializmu, jak możemy dzisiaj rozumieć świat surrealistycznych rzeczy.

Salavador Dali, Kurtka z afrodyzjaków (Aphrodisiac Dinner Jacket), 1936/67

Eileen Agar, Ceremonialny kapelusz do jedzenia rybnej zupy Bouillabaise, 1936

Agar od 1935 roku rozwijała ideę "znalezionych przedmiotów". O swym kapeluszu mówiła: "Składał się z korkowego koszyczka znalezionego na plaży w Saint Tropez, pomalowanego na niebiesko, który udekorowałam rybią ością, skorupą homara i innymi morksimi przedmiotami. To rodzaj nakrycia głowy w stylu Arcimboldo but very fashion..." 

Man Ray, Odważny prezent, 1921

Surrealistyczna wyobraźnia przeniknęła do świata mody, komerycjalnego designu, grafiki i filmu za sprawą wielu surealistycznych artystów, których działalność na tych polach jest immanentną częścią ich artystycznej kariery. Podniesienie domu czy mieszkania do rangi dzieła sztuki, to jeden z przejawów tej "szerokiej wizji". Dzięki Freudowi było już jasne, ze dom jako miejsce schornienia jest "podejrzany", swojskość może zawsze stać się obca, a poszczególne jej elementy mogą odsyłać do wielorakich znaczen.

Surrealistyczne tendencje u Corbusiera widać w projekcie ogrodu na dachu w paryskim mieszkaniu meksyknaskiego milionera na Chapmsee Elysee, 1930 (widok budynku poniżej)

Przypisywany Dalemu porcelanowy serwis  do herbaty, Royal Crown Derby,1939

Leonore Fini, Szafa antropomorficzna, 1939

Klatka Jeana-Michela Frankilna w salonie Elsy Schiapraelli na Placu Vendome, Paryż, 1947

Elsa Schiaparelli, Wieczorowa suknia "Łzy", 1938, tkanina wg projektu Salvadora Dali ( w aluzji do jednego z jego obrazów Trzy młode kobiety surrealistki...)

Schiaparelli i Jean Cocteau, Wieczorowy płaszcz, 1937

 Surrealiści wchłaniali i zagospodarowywali wszytsko, co spotkali na swej drodze. Przykładem niech będzie ich wielkie zainteresowanie psychanalitycznymi analizami części garderoby poczynionymi przez Freuda, który tłumaczył na przykład karierę futra jako podstawy kobiecych kreacji w tym, że stanowić ono miało symboliczne "przedłużenie" owłosienia intymnego. Ta sama w sobie surrealistyczna analiza stała się punktem wyjścia dla kilku projektów sukien autorstwa Elsy Schiaparelli, nie wspominając o słynnej futrzanej filiżance (czyżby kolejne wcielenie "kobiety do zjedzenia"?...) Meret Openheim. 

Salvador Dali i Edward James, Sofa z ust Mae West, 1938, drzewo i satyna, 86,5x183x81,5cm, (Dali podkreślał różowy kolor wylansowany przez Elsę Schiaparelli)

Salvador Dali, Broszka z rubinowych ust, 1949, 18-karatowe złoto, rubiny, perły

(Dali pisał o swej broszce-fetyszu: "Poeci wszystkich wieków i krajów pisali o rubinowych ustach i perłowych zębach". Podjął się on transpozycji poetyckiego cliche w prawdziwie surrealistyczny przedmiot.)

Giorgio de Chirico, bransoletka, perły, rubiny, 18-karatowe złoto, platyna, 1950

 

Innowacyjna broszka Longhorn marki Maison Boivin, 1938-40, diamenty, zielone diamenty, polerowane złoto, szafiry

Francoise Gilot i Pablo Picasso, naszyjnik Owl, kamienie, metal i kości na sznurku,1948

Surrealiści nie tylko z upodobaniem projektowali kostiumy filmowe i dekoracje teatralne, ale także wnętrza, modę, meble, przedmioty codziennego użytku, ceramikę czy biżuterię. Elsa Schiaparelli, jedna z najsłynniejszych surrealistycznych kostiumolożek, wciągnęła nawet Dalego do projektowania okien wystawowych sklepów...Na tym się nie konczy: na wystawie podziwiać można plejadę surrealistycznych okładek Vogue'a z epoki...

Pierre Roy, okładka Vogue'a, wyd.brtyjskie, styczen 1938

Cecil Beaton, fotografie z serii: Londynskie myśli, sierpien 1936

Giorgio di Chirico, okładka Vogue'a, styczen 1936

Surrealizm nie tylko był ściśle związany ze światem designu i mody, ale współ-stworzył przez to nowy wizualny język nowoczesności, który dzisiaj skolonizował popularną wyobraźnię, nie przestając być ciągle w mocy...   

Meret Openheim, Stolik z nogami ptaka, 1939, brąz i drzewo  

Wystawa ta wskazuje na współczesne coraz ściślejsze przenikanie się sztuki z dziedzinami projektowania przedmiotów codziennych czy wnętrz, ponieważ ukazuje historię sztuki w tej perspektywie, odwracając znaki tradycyjnego wartościowania. Sztuka i moda nigdy nie były sobie bliższe.

Man Ray, Modelka w sukni Vionnet z taczkami Oskara Domingueza, 1937

(sam przedmiot Domingueza - drewniane taczki wyłożone satyną były dosyć surrealistyczne, modelka na nich tylko podkreśla związki surrealizmu z glamoure'm i modą...)

Co ciekawsze jednen z najstarszych londynskich domów mody słynny Selfridges wyszedł na spotkanie wystawie w V&A Museum, zapraszając m.in. współczesnych kreatorów mody do przedsięwzięcia surrealizm w sklepie - "this is not a shop"...c.d.

Giorgio de Chirico, Bal, scenografia do sceny drugiej sztuki wg Vladimira Solloguba Bal, odegranej po raz pierwszy w Monte Carlo, 1929 (W 1926 roku Serge Diaghilev zamówił u Ernsta i Miro dekoracje do baletu Romeo i Julia - rosyjskie balety były bardzo modne, więc komercyjne - co wzbudziło protest Bretona i Aragona, prawdopodobnie namówionych przez Picassa przeciwko temu, by "idee oddawały benefis pieniądzom"...)

Surreal Things. Surrealism and design, V&A Museum, Londyn, 29 marzec - 22 lipiec 2007, kurator Ghislaine Wood

www.vam.ac.uk

środa, 25 kwietnia 2007, agata_araszkiewicz

Polecane wpisy

TrackBack
TrackBack w tym blogu jest moderowany. TrackBack URL do wpisu: